Glosator on Facebook

Jedno z wyzwań tłumacza – poezja

Czy zastanawialiście się kiedyś nad tym jak to możliwe, że na księgarskich półkach spotkać można tomiki z poezją nie tylko polskich, ale też zagranicznych autorów? Tłumaczenie poezji jest jednym z największych wyzwań translatorskich. Postaramy się Wam wyjaśnić dlaczego.

amberspoetyblog.com

Pierwszym problemem na jaki napotyka tłumacz jest melodia wiersza. Bardzo trudno oddać ją w innym języku. Przede wszystkim sam język ma inną melodię. Kolejną rzeczą jest znalezienie słów oddających znaczenie oraz nastrój tak istotny w poezji, a jednocześnie mających podobny rytm w obcym języku. Problem pojawia się, kiedy dane słowo nie istnieje w języku, na który tłumacz robi przekład. Przecież nierzadko by odzwierciedlić znaczenie jakiegoś slowa w obcym języku używamy całego wyrażenia, a nawet zdania! Istnieją języki bardzo plastyczne, gdzie nowe słowo o określonym znaczeniu można stworzyć w ciągu sekund zlepiając dwa istniejące wyrazy i będzie ono doskonale zrozumiałe dla wszystkich władających tym językiem. Przykładem takiego języka może być angielski. Jednak są także języki niewdzięczne, gdzie tworzenie nowego słowa o określonym znaczeniu nie jest proste, a wręcz niemozliwe. Wtedy określone znaczenie uzyskujemy za pomocą obszerniejszego opisu. Nie spełnia to jednak swojej fukncji w utworach lirycznych.

Innym problemem jest oddanie nastroju wiersza. W poezji charakterystyczne jest stosowanie np. wyrazów dźwiękonaśladowczych. Co jeśli w obcym języku takie nie istnieją? Lub nie istnieją w przypadku określonego słowa lub zwrotu? W psychologii mówi się także o ładunku emocjonalnym słów. Niektóre słowa w różnych językach mogą mieć to samo znaczenie, ale kojarzyć się bardziej pozytywnie lub negatywnie. Jeśli nie jest to zbieżne, tłumacz ryzykuje, że nie uda mu się zachować przekazuj emocjonalnego utworu poetyckiego.

ckdp.ca

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech poezji jest wykorzystywanie rymów. Rozróżniamy kilka ich rodzajów. Przetłumaczenie wiersza z zachowaniem znaczenia słów, melodii utworu, walorów dźwiękonaśladowczych wyrazów i jednoczesnym użyciem rymów wydaje się wręcz karkołomnym zadaniem!

Ale to nie koniec komplikacji jakie czekają na dzielnego tłumacza, który podjął się tego wyzwania. Jednym z największych ograniczeń w przypadku tłumaczeń, które uwydatnia się zwłaszcza w tłumaczeniach poezji jest wieloznaczność sensów. Każdy język pełen jest słów, wyrażeń i metafor, które w zależności od kontekstu mogą mieć wiele znaczeń. Oddać ich znaczenie w innym języku można za pomocą kilka wyrazów czy zwrotów, a każdy z nich będzie miał kilka kolejnych znaczeń, niekoniecznie nawiązujących do znaczeń słowa oryginalnego. Co więcej specyficzne idiomy i metafory są silnie zakorzenione w języku, historii i kulturze danego kraju i niosą za sobą ogromną ilość znaczeń, skojarzeń i emocji. Co więcej każda metafora ma wiele znaczeniowych odnośników, z których autor często korzysta. Tłumacz zaś nie tlumaczy metafory dosłownie lecz wybiera metaforę, która niesie ze soba to samo znaczenie. Niestety wtedy zawartość metafory i odnośniki nie są już te same, a te nowe mogą nieść ze sobą zupełnie inny ładunek emocjonalny. Dobrym przykładem jest polskie wyrażenie „uzbroić się w cierpliwość”, które przywodzi na myśl człowieka, który musi nałożyć na siebie wręcz zbroję z cierpliwości, jak rycerz – odważny i wytrwały w swoich zamiarach. Podczas gdy po angielsku adekwatnym wyrażeniem jest „sweating something out” – co w tłumaczeniu dosłownym znaczy mniej więcej „wypacać coś” i kojarzy się raczej z udręką i poczuciem dyskomfortu niż z romantycznym rycerzem!

 

 

Zaufali nam